Khởi nghiệp đang là mode. Từ thành thị đến nông thôn, từ chính phủ đến trường học, từ doanh nhân đến học sinh, nhà nhà, người người, đâu đâu cũng bàn tán, bàn bạc, bàn tới, bàn lui, bàn xuôi, bàn ngược, là đầu câu chuyện, là cafe buổi sáng, là tâm tình đêm khuya…
Khởi nghiệp song hành với sáng tạo, kỹ thuật và công nghệ. Việt Nam ta đang mạnh mồm (như thường lệ) với chiến lược khởi nghiệp nhưng dường như chưa hề nghe, chưa hề biết, chưa hề nói đến chiến lược sáng tạo và công nghệ. Vậy thì lại lẩn quẩn giữa con gà và quả trứng. Nhưng có gì quan trọng đâu, quả trứng ung và con gà bệnh vẫn là con gà và quả trứng ….
Nói về khởi nghiệp và sáng tạo, không đất nước nào qua mặt Israel, một quốc gia khởi nghiệp. Thuật ngữ “Quốc gia khởi nghiệp” do cuốn sách best seller của Dan Senor và Saul Singer tạo 1 nickname của Quốc Gia Sáng Tạo –như đa số mọi người thừa nhận. Nghe về khởi nghiệp và sáng tạo có lẽ không thể nào thích hợp hơn khi được nghe ông Avi Hasson, Chief Scientist of the Ministry of Economy of Israel, Khoa học gia Trưởng của bộ Kinh tế, Chủ tịch Ủy Ban đổi mới Sáng tạo Quốc gia Israel nói chuyện trong sự kiện “Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo” ngày hôm nay
Đã đến, đã nghe. Thất vọng … và hy vọng
Thất vọng bởi vì khi nhìn vào những gì Israel làm để xây dựng các thành phần chính của một hệ sinh thái sáng tạo và so sánh với những gì Việt Nam đã, đang và dự định làm. Cảm giác tựa như nàng Lọ Lem thèm thuồng ngó nhìn dạ tiệc của Hoàng Tử rồi nhìn vào bộ áo quần rách rưới và khuôn mặt bẩn của mình. Nào thử xem họ và ta làm gì nhé
- Mạng lưới các trung tâm (hub) và doanh nghiệp khởi nghiệp. Họ: thấm nhuần máu kinh doanh của dân Do Thái. VN: hơn hẵn số lượng, nhưng từ ngàn xưa “thương” chỉ nằm khiêm tốn sau Sĩ, Nông, Công và ngày nay khi nông và công đóng vai trò lãnh đạo, “thương” vẫn còn dán nhãn thương lái, tư thương.
- Hỗ trợ của các tập đoàn đa quốc gia (MNC). Intel, Google, General Motor v.v đến với Israel để sáng tạo. Ta: MNC được kích thích bởi chính sách thuế ưu đãi và chi phí thấp phù hợp với công nghệ sản xuất thâm dụng lao động giản đơn vốn là chiến lược phát triển đất nước.
- Hỗ trợ của chính phủ: Chính phủ Israel xem doanh nghiệp như khách hàng. Họ hiểu rằng nhà nước không đủ khả năng dự đoán và dẫn dắt thị trường. Chính bản thân thị trường mới là người quyết định. Vai trò của nhà nước được xác định rất rõ trong suốt 40 năm hợp tác công tư (Public Private Partnership) là: xây dựng cơ sở hạ tầng, chia sẻ rủi ro và bảo đảm các mục tiêu xã hội. Ta: Nhà nước định hướng thị trường. Doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò chủ đạo và nguồn vốn chảy ào ạt vào những Vinashin v.v. Và không cần kể thêm hàng ngàn chính sách gây khó doanh nghiệp
- Khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư. Tuần trước Intel trả 15.3 tỷ đô la Mỹ mua Mobileye – công ty Israel thống trị công nghệ xe tự hành. Ta: nhan nhãn những Mai Vũ Minh trong cuộc chơi 1 tỷ đô với FaceCar
- Nền giáo dục sáng tạo và thực tiễn: Mobieye có phòng thí nghiệm với 200 tiến sĩ khoa học. Ta: có những lò ấp cứ 3 giờ 55 phút cho ra một tiến sĩ với các đề tài đại loại như “đặc điểm giao tiếp với dân của Chủ tịch UBND xã”
Vậy là chưa bao giờ câu cửa miệng “đặc thù” lại đúng như thế. Nhìn hệ sinh thái khởi nghiệp của Israel như nhìn mâm cao cỗ đầy. Tự cứu mình trước khi trời cứu, tuy thất vọng nhưng Nàng Lọ Lem khởi nghiệp Việt vẫn le lói tia hy vọng khi khám phá ra những bí quyết thành công sau của người Israel.
- Không thỏa mãn. Cựu Thủ Tướng Israel Simon Perez đã từng phát biểu “Sự đóng góp to lớn nhất của người Do Thái cho thế giới là sự không thỏa mãn. Chúng tôi là một dân tộc được sinh ra để bất mãn. Với bất cứ những gì tồn tại, chúng tôi tin tưởng rằng đều có thể thay đổi để tốt hơn”.Và nàng Lọ Lem cũng đã không hài lòng với tình trạng của mình, vẫy vùng, thay đổi để trở nên lộng lẫy.
- Hợp tác. Chính phủ Israel đã ký kết 65 hợp tác R&D với nhiều chính phủ, tổ chức. Người Do Thái từ ngàn xưa đã hiểu rằng hợp tác để sống sót và phát triển. Nàng Lọ Lem cũng đã hợp tác với chim câu, lũ chuột, trái bí để thoát kiếp nghèo khó.
- Chấp nhận rủi ro. Người Do Thái hiểu rằng không chấp nhận rủi ro cũng là một rủi ro. Nàng Lọ Lem nếu không chấp nhận rủi ro khoác lên mình trang phục và ra về trước 12 giờ khuya thì có rủi ro chẳng bao giờ trở thành Hoàng Hậu
Dù thế nào chăng nữa nàng Lọ Lem cũng chớ quên rằng phép mầu nhiệm đích thực của bà Tiên thật ra xuất phát từ chính bản thân mình: chất lượng nguồn nhân lực sáng tạo trong mỗi con người, mỗi tổ chức, mỗi xã hội (gọi chung là hệ sinh thái sáng tạo).
Saigon 23/3/2017
Mr Coach
